Valentin Serov
Peinture et graphisme dans la collection du Musée national russe
Valentin Serov
Painting and Graphics from the Collection of the State Russian Museum
Валентин Серов
Живопись и графика в собрании Государственного Русского музея

อเล็กซานเดอร์ ยาคอฟเลวิช โกโลวิน

เฟียดอร์ ชาลยาปิน ในบทบาทบอริส โกดูนอฟ

ค.ศ. 1912

อุปรากรเรื่อง “บอริส โกดูนอฟ” ของ โมเดสต์ มูซอร์กสกี ซึ่งมี เฟียดอร์ ชาลยาปิน รับบทนำ ได้จัดแสดงเมื่อวันที่ 18 พฤษภาคม ค.ศ. 1908 ณ โรงอุปรากรกร็องโอเปรา กรุงปารีส การแสดงครั้งนี้นับเป็นจุดเริ่มต้นของ “ฤดูกาลรัสเซีย” อย่างแท้จริง บอริส โกดูนอฟ เป็นซาร์แห่งรัสเซียที่มีตัวตนอยู่จริงในช่วงปลายศตวรรษที่ 16 ส่วนในอุปรากร เขาถูกนำเสนอในฐานะวีรบุรุษโศกนาฏกรรม ผู้ก้าวขึ้นสู่อำนาจผ่านการปลงพระชนม์รัชทายาทผู้เยาว์ และท้ายที่สุดต้องล่มสลายลงภายใต้ภาระแห่งความรู้สึกผิดและความโกรธแค้นของประชาชน บทบาทของบอริสถือเป็นหนึ่งในบทบาทที่ทรงพลังที่สุดในอุปรากรรัสเซีย และชาลยาปินได้ถ่ายทอดบทบาทนี้ให้กลายเป็นโศกนาฏกรรมของมนุษย์ผู้หนึ่งอย่างลึกซึ้ง การออกแบบการแสดงเป็นผลงานของ อเล็กซานเดอร์ โกโลวิน อเล็กซานเดอร์ เบอนัว และ คอนสตันติน ยูออน ส่วนภาพร่างเครื่องแต่งกายเป็นผลงานของ อีวาน บิลิบิน นับเป็นครั้งแรกที่กลุ่มศิลปินจาก “โลกแห่งศิลปะ” ได้ร่วมงานกันในโครงการเดียว ซึ่งต่อมาพวกเขาก็ได้ร่วมสร้างสรรค์ผลงานบัลเลต์ด้วย ดิยากิเลฟเคยกล่าวว่า “บอริส โกดูนอฟ” เป็นอุปรากรที่สะท้อนความเป็นรัสเซียอย่างลึกซึ้ง มูซอร์กสกี เป็นคีตกวีที่เขาชื่นชอบที่สุด และ ชาลยาปิน คือสุดยอดนักร้องแห่งยุคสมัย ผู้ชมในกรุงปารีสต่างประทับใจในการแสดงอันทรงพลังของชาลยาปิน การออกแบบเวทีรูปแบบใหม่ และดนตรีที่โลกตะวันตกแทบไม่เคยรู้จักมาก่อน ความสำเร็จของ “บอริส โกดูนอฟ” ทำให้ดิยากิเลฟเชื่อมั่นว่า ศิลปะรัสเซียสามารถพิชิตกรุงปารีสได้ มิใช่ในฐานะสิ่งแปลกใหม่จากต่างแดน หากแต่เป็นปรากฏการณ์ทางศิลปะที่ยิ่งใหญ่และทรงคุณค่า ด้วยเหตุนี้ ปี ค.ศ. 1908 จึงอาจเรียกได้ว่าเป็น “ฤดูกาลศูนย์” — บทโหมโรงของอุปรากรที่ปูทางสู่ความสำเร็จอันยิ่งใหญ่ของบัลเลต์ในเวลาต่อมา

Self-Portrait

1883

Paper, charcoal, graphite pencil

33.6×23 cm

This self-portrait was drawn when the artist was a student at the Imperial Academy of Arts in St. Petersburg (1880-1885). It shows Serov's drawing style well — fast and smooth strokes, and a rich range of black and white. This makes the image lively and shows the artist's character.

Головин А. Я.

Фёдор Шаляпин в роли Бориса Годунова

1912

211,5×139,5 см

Холст, золотая краска, клеевая краска, гуашь, пастель, серебряная фольга

«Борис Годунов» Модеста Мусоргского с Фёдором Шаляпиным в главной партии был показан 18 мая 1908 года в парижской Гранд-Опера. Именно с этого спектакля фактически начались Русские сезоны. Борис Годунов — реальный русский царь конца XVI века; в опере это трагический герой, который пришёл к власти через убийство малолетнего наследника и потом погиб под грузом вины и народного гнева. Партия Бориса — одна из самых сильных в русской опере, и Шаляпин сделал из неё настоящую драму одного человека.
Оформление спектакля сделали Александр Головин, Александр Бенуа и Константин Юон, а эскизы костюмов рисовал Иван Билибин. Так в одном проекте впервые собрался тот круг художников «Мира искусства», который потом будет работать и на балет. Сам Дягилев называл «Бориса Годунова» глубоко русской оперой, Мусоргский был его любимым композитором, а Шаляпин — главным певцом эпохи. Париж был поражён мощной игрой Шаляпина, новой сценографией и самой музыкой, которую на Западе почти не знали. Успех «Бориса» убедил Дягилева: русское искусство может побеждать в Париже не как экзотика, а как большое, серьёзное явление. Поэтому 1908 год можно назвать «нулевым сезоном» — оперным прологом к балетному триумфу.