ฤดูกาลของรัสเซีย
จากคอลเลกชันของพิพิธภัณฑ์แห่งรัฐรัสเซีย
Russian Seasons
From the Collection of the State Russian Museum
Русские сезоны
Из коллекции Государственного Русского музея

อเล็กซานเดอร์ ยาคอฟเลวิช โกโลวิน

เฟียดอร์ ชาลยาปิน ในบทบาทบอริส โกดูนอฟ

ค.ศ. 1912

อุปรากรเรื่อง “บอริส โกดูนอฟ” ของ โมเดสต์ มูซอร์กสกี ซึ่งมี เฟียดอร์ ชาลยาปิน รับบทนำ ได้จัดแสดงเมื่อวันที่ 18 พฤษภาคม ค.ศ. 1908 ณ โรงอุปรากรกร็องโอเปรา กรุงปารีส การแสดงครั้งนี้นับเป็นจุดเริ่มต้นของ “ฤดูกาลรัสเซีย” อย่างแท้จริง บอริส โกดูนอฟ เป็นซาร์แห่งรัสเซียที่มีตัวตนอยู่จริงในช่วงปลายศตวรรษที่ 16 ส่วนในอุปรากร เขาถูกนำเสนอในฐานะวีรบุรุษโศกนาฏกรรม ผู้ก้าวขึ้นสู่อำนาจผ่านการปลงพระชนม์รัชทายาทผู้เยาว์ และท้ายที่สุดต้องล่มสลายลงภายใต้ภาระแห่งความรู้สึกผิดและความโกรธแค้นของประชาชน บทบาทของบอริสถือเป็นหนึ่งในบทบาทที่ทรงพลังที่สุดในอุปรากรรัสเซีย และชาลยาปินได้ถ่ายทอดบทบาทนี้ให้กลายเป็นโศกนาฏกรรมของมนุษย์ผู้หนึ่งอย่างลึกซึ้ง การออกแบบการแสดงเป็นผลงานของ อเล็กซานเดอร์ โกโลวิน อเล็กซานเดอร์ เบอนัว และ คอนสตันติน ยูออน ส่วนภาพร่างเครื่องแต่งกายเป็นผลงานของ อีวาน บิลิบิน นับเป็นครั้งแรกที่กลุ่มศิลปินจาก “โลกแห่งศิลปะ” ได้ร่วมงานกันในโครงการเดียว ซึ่งต่อมาพวกเขาก็ได้ร่วมสร้างสรรค์ผลงานบัลเลต์ด้วย ดิยากิเลฟเคยกล่าวว่า “บอริส โกดูนอฟ” เป็นอุปรากรที่สะท้อนความเป็นรัสเซียอย่างลึกซึ้ง มูซอร์กสกี เป็นคีตกวีที่เขาชื่นชอบที่สุด และ ชาลยาปิน คือสุดยอดนักร้องแห่งยุคสมัย ผู้ชมในกรุงปารีสต่างประทับใจในการแสดงอันทรงพลังของชาลยาปิน การออกแบบเวทีรูปแบบใหม่ และดนตรีที่โลกตะวันตกแทบไม่เคยรู้จักมาก่อน ความสำเร็จของ “บอริส โกดูนอฟ” ทำให้ดิยากิเลฟเชื่อมั่นว่า ศิลปะรัสเซียสามารถพิชิตกรุงปารีสได้ มิใช่ในฐานะสิ่งแปลกใหม่จากต่างแดน หากแต่เป็นปรากฏการณ์ทางศิลปะที่ยิ่งใหญ่และทรงคุณค่า ด้วยเหตุนี้ ปี ค.ศ. 1908 จึงอาจเรียกได้ว่าเป็น “ฤดูกาลศูนย์” — บทโหมโรงของอุปรากรที่ปูทางสู่ความสำเร็จอันยิ่งใหญ่ของบัลเลต์ในเวลาต่อมา

English version will be available shortly

...

Головин А. Я.

Фёдор Шаляпин в роли Бориса Годунова

1912

211,5×139,5 см

Холст, золотая краска, клеевая краска, гуашь, пастель, серебряная фольга

«Борис Годунов» Модеста Мусоргского с Фёдором Шаляпиным в главной партии был показан 18 мая 1908 года в парижской Гранд-Опера. Именно с этого спектакля фактически начались Русские сезоны. Борис Годунов — реальный русский царь конца XVI века; в опере это трагический герой, который пришёл к власти через убийство малолетнего наследника и потом погиб под грузом вины и народного гнева. Партия Бориса — одна из самых сильных в русской опере, и Шаляпин сделал из неё настоящую драму одного человека.

Оформление спектакля сделали Александр Головин, Александр Бенуа и Константин Юон, а эскизы костюмов рисовал Иван Билибин. Так в одном проекте впервые собрался тот круг художников «Мира искусства», который потом будет работать и на балет. Сам Дягилев называл «Бориса Годунова» глубоко русской оперой, Мусоргский был его любимым композитором, а Шаляпин — главным певцом эпохи. Париж был поражён мощной игрой Шаляпина, новой сценографией и самой музыкой, которую на Западе почти не знали. Успех «Бориса» убедил Дягилева: русское искусство может побеждать в Париже не как экзотика, а как большое, серьёзное явление. Поэтому 1908 год можно назвать «нулевым сезоном» — оперным прологом к балетному триумфу.